Wizyta miała przede wszystkim charakter propagandowy i militarny. Hitler odebrał defiladę niemieckich wojsk na Alejach Ujazdowskich. Chciał zaprezentować sprawność Wehrmachtu i potwierdzić swoją rolę zwycięskiego wodza. Zdjęcia i filmowe relacje z Warszawy miały obiegać Niemcy i świat, budując obraz niezwyciężonej armii niemieckiej oraz potęgi III Rzeszy. Ruiny miasta, nad którym górowały niemieckie sztandary, miały mówić same za siebie: Polska została pokonana, a niemiecka machina wojenna działa skutecznie i bezlitośnie.
W tym propagandowym przedstawieniu nie było jednak całej prawdy. Warszawa była wprawdzie pobita, ale nie złamana. Jej obrońcy skapitulowali po ciężkich walkach, bombardowaniach i ostrzale artyleryjskim, gdy dalszy opór oznaczałby śmierć tysięcy cywilów. Hitler mógł przejechać ulicami miasta i odebrać defiladę swoich żołnierzy, ale nie mógł odebrać Warszawie jej pamięci ani ducha oporu. 5 października 1939 roku był więc czymś więcej niż jednym z epizodów kampanii wrześniowej. Był symbolicznym początkiem nowej rzeczywistości. Polska została rozdarta między dwóch agresorów – hitlerowskie Niemcy i stalinowski Związek Sowiecki. Wkrótce rozpoczęła się okupacja, której konsekwencje miały dotknąć niemal każdej polskiej rodziny. Terror, egzekucje, wywózki, więzienia, prześladowania inteligencji, zagłada polskich Żydów, niszczenie kultury i rabunek majątku stały się elementami codzienności.
Warto pamiętać, że Hitler, oglądając 5 października Warszawę, patrzył nie tylko na miasto już przez Niemców zdobyte. Patrzył także na kraj, który w jego wizji miał zostać podporządkowany, wykorzystany i pozbawiony możliwości samodzielnego rozwoju. Wojna nie była dla nazistowskich Niemiec wyłącznie konfliktem militarnym. Była projektem przebudowy Europy według rasistowskiej i imperialnej ideologii. Polska miała w tym projekcie pełnić rolę ziemi podbitej, a jej ludność – zostać poddana terrorowi i wyniszczeniu.
Skutki II wojny światowej okazały się dla Polski znacznie bardziej dalekosiężne niż tylko ogrom strat ludzkich i materialnych. Zginęły miliony obywateli II Rzeczypospolitej, a kraj stracił znaczną część swojej przedwojennej elity. Zmienione zostały granice państwa. Polska utraciła Kresy Wschodnie, a w zamian otrzymała ziemie na zachodzie i północy. Miliony ludzi zostały przesiedlone, często wbrew własnej woli. Z mapy polskich miast i miasteczek zniknął świat, który przez stulecia tworzyli wspólnie Polacy, Żydzi, Ukraińcy, Białorusini, Niemcy i przedstawiciele innych narodowości.
Wojna zakończyła się w 1945 roku, ale dla Polski nie oznaczało to pełnego powrotu do wolności. Kraj znalazł się w sowieckiej strefie wpływów, a kolejne dziesięciolecia przyniosły system komunistyczny, ograniczenie suwerenności i polityczne represje. Doświadczenie wojny, okupacji i powojennego zniewolenia na długo ukształtowało polską świadomość. Wpłynęło na stosunek kolejnych pokoleń do wolności, państwa, granic i bezpieczeństwa. W jakimś sensie wiele z tego, czym żyjemy dzisiaj, ma swoje korzenie właśnie w wydarzeniach sprzed 87 lat. Dlatego 5 października 1939 roku warto pamiętać nie tylko jako datę wizyty Hitlera w Warszawie. To symbol chwili, w której nad Polską zapadła wojenna noc. Hitler przyjechał do stolicy, aby pokazać swoją potęgę i upokorzyć pokonanych. Historia pokazała jednak, że żaden triumf nie trwa wiecznie, a nawet najbardziej brutalna próba wymazania narodu z historii nie musi się udać.
Dziś, po 87 latach, patrzymy na Warszawę zupełnie inaczej. Miasto, które Hitler oglądał jako symbol niemieckiego zwycięstwa, zostało odbudowane. Żyje, rozwija się i patrzy w przyszłość. A polska złota jesień, która w 1939 roku była świadkiem wojennej tragedii, dziś może znów być tylko piękną porą roku. Liście spadają z drzew, słońce złoci ulice, a Warszawa tętni życiem. Historia jednak przypomina, że pod tą złotą jesienią kryją się warstwy pamięci. I właśnie dlatego warto je odkrywać – aby piękna jesień nigdy więcej nie musiała oznaczać początku wojennej katastrofy.