Cyfrowa Wypożyczalnia Publikacji Naukowych Academica to projekt zrealizowany przez Bibliotekę Narodową we współpracy z Naukową i Akademicką Siecią Komputerową (NASK). 29 milionów złotych na jego realizację pochodziło z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Polska wyłożyła tylko 5 milionów złotych. Działa od grudnia 2014 r. Ciągle jednak dla większości mieszkańców Ursynowa jest nieodkrytą nowością.
Czym jest Academica?
Darmowa wypożyczalnia Academica umożliwia korzystanie ze zbiorów cyfrowych Biblioteki Narodowej i instytucji współpracujących. Zapewnia dostęp do ponad 3,8 miliona publikacji ze wszystkich dziedzin wiedzy, w tym – co niezwykle ważne – również najnowszych, objętych ochroną prawa autorskiego. Całkowicie za darmo.
Ideą projektu było zastąpienie tradycyjnych wypożyczeń książek między bibliotekami udostępnianiem przez internet książki w postaci pliku cyfrowego. Do niedawna, jeśli ktoś na przykład w czytelni Uniwersytetu Warszawskiego chciał przeczytać książkę naukową znajdującą się w zbiorach Uniwersytetu Szczecińskiego, musiał czekać aż jedna uczelnia prześle ją tradycyjną pocztą do drugiej (albo – w najlepszym wypadku – pojechać do czytelni Biblioteki Narodowej na Polu Mokotowskim). Po skorzystaniu z lektury książka tą samą drogą wracała do rodzimej biblioteki. Zajmowało to mnóstwo czasu i było kosztowne. A wbrew pozorom publikacji naukowych – książek i artykułów – dostępnych w jednych placówkach naukowych, a niedostępnych w innych jest mnóstwo.
Natomiast teraz, już od 10 lat, dzięki Academice, w ramach której publikacje naukowe są sukcesywnie skanowane i zamieniane w pliki cyfrowe powstała olbrzymia cyfrowa wypożyczalnia książek i artykułów naukowych. Gdy Academica wystartowała w grudniu 2014 roku, w systemie dostępnych było „zaledwie” ponad pół miliona tytułów (łącznie z zasobami biblioteki cyfrowej Polona.pl). Obecnie użytkownicy Academici mają do dyspozycji ponad 3,8 miliona pozycji, a ich zbiór stale rośnie.
Niezwykły atut czytelni na Lachmana
A teraz najważniejsze – do tej niesamowitej cyfrowej wypożyczalni oferującej miliony tytułów chronionych prawem autorskim wszyscy mieszkańcy Ursynowa mogą mieć nieograniczony darmowy dostęp dzięki Czytelni Naukowej na Lachmana 5 (Dom Kultury Stokłosy). Jest ona jako jedyna w naszej dzielnicy – poza tutejszymi uczelniami – poprzez znajdujący się w niej terminal podłączona do profesjonalnej wersji systemu Academica. Na „zwykłą” stronę serwisu Academica każdy może wprawdzie wejść sam na swoim prywatnym urządzeniu w domu czy w podróży, ale będzie miał dostęp tylko do publikacji sprzed 1945 roku i nie chronionych prawem autorskim. Natomiast Czytelnia Naukowa na Lachmana poprzez znajdujący się w niej terminal oferuje możliwość czytania również najnowszych publikacji podlegających ochronie prawa autorskiego.
Dla studenta z Ursynowa czy innego mieszkańca naszej dzielnicy zainteresowanego publikacjami naukowymi, których brak w zbiorach Ursynoteki (liczących „zaledwie” kilkadziesiąt tysięcy tego typu pozycji), oznacza to w praktyce fantastyczną korzyść. Nie musi już udawać się do jakiejkolwiek zasobniejszej biblioteki (na przykład czytelni Biblioteki Narodowej na Polu Mokotowskim czy na swoją uczelnię), aby takie pozycje przeczytać. Wystarczy, że przyjdzie do Czytelni Naukowej na Lachmana i zasiądzie do dedykowanego Academice stanowiska internetowego. Niesamowita wygoda.
Academica na Lachmana w praktyce
Jak to się w praktyce odbywa? Jedno z czterech stanowisk internetowych w Czytelni Naukowej na Lachmana obsługuje wyłącznie Academicę – jest terminalem systemu - i tylko na tym jednym można z niej skorzystać. Potrzebujemy mieć kartę biblioteczną Ursynoteki, którą każdy użytkownik może od ręki wyrobić bezpłatnie na miejscu. Pracownik biblioteki zaloguje najpierw siebie, a potem nas do Academici na podstawie numeru naszej karty bibliotecznej i za pomocą wygenerowanego przez system hasła tymczasowego. Następnie system poprosi nas, abyśmy ustalili nasze własne hasło. To ważne, żebyśmy je sobie utrwalili w pamięci lub zapisali. Każde następne nasze logowanie będzie bowiem wymagało podania numeru naszej karty bibliotecznej (który w razie potrzeby przypomni nam pracownik biblioteki) i właśnie tego naszego prywatnego hasła.
Co ważne, za pomocą numeru karty bibliotecznej i naszego hasła nie zalogujemy się do profesjonalnej wersji systemu Acadamica – czyli z dostępem do tytułów chronionych prawem autorskim – w domu na naszym własnym urządzeniu. Takie logowanie może się odbyć tylko na specjalnym terminalu (końcówce systemu) Academici – takim, jaki posiada czytelnia na Lachmana.
Nieograniczone możliwości Academici
Academica wciąż powiększa swoje zasoby. Znajdziemy w niej nie tylko książki, ale także artykuły naukowe (np. naukowe recenzje owych książek) normalnie rozproszone w czasopismach i bez Acadamici dostępne tylko po dotarciu do konkretnego fizycznego numeru pisma.
Najlepsze jednak jest to, że brak jakiejś pozycji – książki czy artykułu – w katalogu Academici nie oznacza, że nie będzie można jej przeczytać. Otóż nie! Serwisanci Academici zeskanują ten tytuł specjalnie dla nas! Wystarczy przez Czytelnię Naukową na Lachmana złożyć zamówienie i publikacja, którą potrzebujemy przeczytać pojawi się i będzie dostępna w Academice. Zwykle trwa to zaledwie kilka dni, chyba że akurat odbywają się chwilowo inne priorytetowe skanowania.
Nie udało ci się zdobyć jakiejś na przykład książki filozoficznej czy z historii filmu, bo zbyt dawno wydana, nakład się wyczerpał lub jest za droga – sprawdź czy jest dostępna w serwisie Academica. Katalog Academici możesz przeglądać na własnym urządzeniu w domu czy podróży (podobnie jak czytać tytuły nieobjęte ochroną prawa autorskiego). Jeśli jest dostępna, ale chroniona prawem autorskim, przyjdź po prostu do Czytelni Naukowej na Lachmana, a będziesz mógł ją przeczytać na terminalu Academici. Jeśli pozycji, której szukasz, nie ma jeszcze w katalogu Academici – również przyjdź do czytelni naukowej na Lachmana i ją po prostu zamów. Wkrótce się pojawi!
Niewykorzystany cenny nabytek
Terminal Academici w Czytelni Naukowej na Lachmana umożliwiający czytanie za darmo milionów publikacji naukowych objętych ochroną prawa autorskiego to z perspektywy każdego użytkownika, czy potencjalnego użytkownika biblioteki niezwykle cenny nabytek. Rzadko która wypożyczalnia książek może się nim pochwalić – w ramach Ursynoteki czytelnia naukowa na Lachmana jest pod tym względem wyjątkiem. Jest jedną z zaledwie 500 bibliotek w Polsce (w skali całego kraju to mało) posiadających terminal Academici. Możliwość bezpłatnego dostępu do chronionego prawem autorskim olbrzymiego zasobu publikacji naukowych w Academice jest bez wątpienia walorem naszej dzielnicy i podnosi atrakcyjność mieszkania na Ursynowie.
Szkoda, że Ursynoteka nie potrafi się tym cennym nabytkiem należycie pochwalić i skutecznie go, choćby na swojej stronie internetowej, zareklamować. Aż żal patrzeć jak krzesło przy terminalu Academici w Czytelni Naukowej na Lachmana stoi zazwyczaj puste, podczas gdy w naszej dzielnicy mieszkają tysiące studentów i wielu wykształconych ludzi o wysokich potrzebach czy aspiracjach poznawczych. Prawdopodobnie potencjalni użytkownicy Academici po prostu nie wiedzą, że w jednej z placówek Ursynoteki mają taką możliwość. Warto chyba, żeby Dział Promocji, z powodzeniem reklamujący bieżące wydarzenia w Ursynotece, poświęcił też nieco uwagi tej kluczowej dla bardziej wymagającego użytkownika kwestii.
