Serwis korzysta z plików cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę, że będą one umieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Mogą Państwo zmienić ustawienia dotyczące plików cookies w swojej przeglądarce.

Dowiedz się więcej o ciasteczkach cookie klikając tutaj

Dwór Kabaty, Bażantarnia, Natolin

08-04-2026 20:54 | Autor: Tekst i zdjęcia: dr Krzysztof Czubaszek, dyrektor Ursynowskiego Centrum Kultury „Alternatywy”
Bażantarnię, od której nazwę zyskała jedna z ursynowskich ulic, przemianowaną później na Natolin, urządził na skarpie wiślanej nie król Jan III Sobieski, jak się powszechnie sądzi, lecz August II Mocny. Dwór Kabaty, który się tu wcześniej znajdował, nigdy nie należał do pogromcy Turków pod Wiedniem.

Korzystając z wiosennej pogody, warto udać się do Parku Natolińskiego, który jest na co dzień niedostępny dla zwiedzających, można go jednak zobaczyć podczas organizowanych od czasu do czasu spacerów z przewodnikiem. Jest wtedy okazja obejrzeć z zewnątrz i wewnątrz pałacyk z końca XVIII wieku, zaprojektowany na zlecenie Augusta Czartoryskiego (1697–1782) przez Szymona Bogumiła Zuga (1733–1807), a także sąsiednią oficynę oraz pomnik zmarłej młodo Natalii z Potockich Sanguszkowej (1807–1830), córki Aleksandra Potockiego (1778–1845), który założenie parkowe wraz z rezydencją, zwane wcześniej Bażantarnią, na cześć swej jedynaczki przemianował na Natolin.

Oprowadzający po Parku Natolińskim i opowiadający historię tego miejsca przewodnicy popełniają czasem błąd, który powielany jest też na wielu stronach internetowych, także tej prowadzonej przez gospodarza miejsca, czyli Centrum Europejskie Natolin. Mówią mianowicie, że Bażantarnię założył król Jan III Sobieski, który nabył teren wsi Wolica i Kabaty wraz z dobrami wilanowskimi i urządził tu swój zwierzyniec do polowań. Tymczasem grunta wsi Milanowo, na których wzniesiona została później rezydencja nazwana Wilanowem, zakupione przez monarchę w 1677 r., rozpościerały się poniżej skarpy wiślanej. To tam „Lew Lechistanu”, jak zwano go po wiktorii wiedeńskiej, mógł uganiać się za zwierzyną łowną. Natomiast na koronie skarpy, gdzie później wyrósł pałac, od wieków stał dwór kabacki, który włączony został do dóbr Wilanów dopiero po tym, jak w latach 1721–1723 wieś Kabaty, należącą do sukcesorów rodu Ciołków, wykupiła Elżbieta z Lubomirskich Sieniawska (ok. 1669–1729), kolejna właścicielka Wilanowa (sprzedał go jej w 1720 r. Konstanty Sobieski, najmłodszy syn króla Jana III).

Po śmierci Sieniawskiej właścicielką dóbr Wilanów została jej córka Maria Zofia Denhoff (1699–1771), późniejsza żona wspomnianego wyżej Augusta Czartoryskiego. W 1730 r. przekazała tutejsze włości w dożywotnie władanie królowi Augustowi II Mocnemu (1670–1733) i to on właśnie w pobliżu dawnego dworu Kabaty urządził ogród do polowań, nazwany wówczas Bażantarnią. Na koronie skarpy wybudował zaprojektowany przez siebie drewniany pawilon myśliwski, który później zastąpiony został stojącym do dziś pałacem.

Ewolucję dworu kabackiego w Bażantarnię, zwaną później Natolinem, dokumentują zapisy archiwalne oraz ilustrują źródła kartograficzne. I tak na mapie z 1730 r., przechowywanej w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, widzimy wieś i dwór Kabaty, ulokowaną obok niego cegielnię (doły po niej widoczne są do dziś w okolicy sklepu Lidl) oraz rozpościerający się poniżej skarpy zadrzewiony teren. Na odręcznej mapie uczyniono dopisek, że dwór kabacki był wówczas w posiadaniu wojewodziny Potockiej, czyli Joanny z Sieniawskich Potockiej (po 1662–1733), szwagierki wspomnianej wcześniej Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, czyli siostry jej męża Adama Mikołaja Sieniawskiego (ok. 1666–1726). Z kolei na mapie z 1787 r., również ze zbiorów AGAD, na koronie skarpy jest już Bażantarnia, niżej zaś „pomieszkanie strzeleckie”. Zaznaczono też, że tereny te należały do księżnej Lubomirskiej, czyli Izabeli Lubomirskiej (1736–1816), córki wzmiankowanego wyżej Augusta Czartoryskiego.

Wróć