Muzeum Plakatu w Wilanowie jest oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie i zostało otwarte 4 czerwca 1968 roku jako pierwsze muzeum plakatu na świecie. Ceremonię otwarcia uświetnił swoją obecnością ówczesny Minister Kultury i Sztuki PRL Lucjan Motyka oraz wielu prominentów życia kulturalnego, w szczególności wielu artystów.
Wystawa inaugurująca działalność muzeum była prezentacją dzieł przedwcześnie zmarłego Wojciecha Zamecznika – artysty, grafika i fotografa, zajmującego się również filmem, typografią, wystawiennictwem i scenografią. Przede wszystkim jednak Zamecznik znany był z eksperymentalnego wykorzystania fotografii w tworzeniu plakatu. Inicjatorką powstaniu muzeum była historyczka sztuki Janina Fijałkowska - kustosz związana z Muzeum Narodowe w Warszawie. To właśnie dzięki jej determinacji i wieloletnim staraniom rozpoczęto systematyczne badania nad plakatem jako dziedziną sztuki. Fijałkowska stworzyła podstawy naukowego opracowania tej tematyki, metody dokumentacji, inwentaryzacji i konserwacji plakatów. W działaniach tych wspierali ją m.in. ówczesny dyrektor Muzeum Narodowego prof. Stanisław Lorentz oraz badaczka grafiki Irena Jakimowicz. Dzięki ich współpracy plakat zaczął być traktowany w muzealnictwie na równi z innymi formami grafiki artystycznej, a jego twórcy uzyskali status pełnoprawnych artystów.
Istotnym wydarzeniem poprzedzającym powstanie Muzeum Plakatu była duża wystawa retrospektywna „Od Młodej Polski do naszych dni”, zorganizowana w 1966 roku. Ekspozycja obejmowała 468 prac i była pierwszą próbą całościowego przedstawienia historii polskiego plakatu. Pokazano na niej zarówno dzieła ocalałe z okresu przedwojennego, jak i prace współczesnych twórców, a także eksponaty wypożyczone z zagranicy. Wystawa ta towarzyszyła pierwszej edycji Międzynarodowego Biennale Plakatu, które równolegle odbywało się w warszawskiej Zachęcie.
W tamtym czasie stworzenie instytucji gromadzącej i archiwizującej plakat – formę sztuki z natury efemeryczną i przeznaczoną do funkcjonowania w przestrzeni publicznej – stanowiło nowatorskie przedsięwzięcie na skalę światową. W muzeum opracowano nowoczesne metody przechowywania i konserwacji zbiorów, korzystając m.in. z doświadczeń Stedelijk Museum w Amsterdamie, czyli muzeum, które posiada jedną z najważniejszych europejskich kolekcji sztuki nowoczesnej.
Powstanie muzeum było także wyrazem szerszych przemian w myśleniu o kulturze i muzealnictwie. W drugiej połowie XX wieku zaczęto zwracać większą uwagę na zjawiska związane z kulturą popularną i komunikacją wizualną. Plakat, wcześniej traktowany głównie jako narzędzie reklamy czy propagandy, zaczął być postrzegany jako ważne medium artystyczne oraz dokument epoki. Instytucjonalizacja tej dziedziny w postaci muzeum miała na celu zarówno ochronę jej dorobku, jak i podniesienie jej prestiżu w świecie sztuki. W rezultacie powstanie Muzeum Plakatu w Wilanowie stało się ważnym krokiem w procesie uznania plakatu za pełnoprawną formę twórczości artystycznej oraz stworzyło podstawy dla badań, kolekcjonowania i popularyzacji tej dziedziny w Polsce i na świecie.
31 października 2021 roku Muzeum Plakatu w Wilanowie zostało zamknięte celem przeprowadzenia ważnych prac modernizacyjnych, które rozpoczęły się w 2022 roku. Ostatnią z wystaw prezentowanych w muzeum przed jego zamknięciem była ekspozycja zatytułowana „Ryszard Kaja. Polska”, którą podziwiać można było od 2 lipca do 31 października 2021 roku.
Infrastruktura techniczna budynku Muzeum Plakatu w Wilanowie wymagała gruntownej modernizacji. Nigdy dotąd prace modernizacyjne nie były prowadzone w muzeum na taką skalę, stąd konieczne było całkowite zamknięcie placówki dla zwiedzających. W tym czasie przygotowano jednocześnie koncepcję nowej wystawy stałej. Rozpoczęto prace nad projektem ekspozycji, gruntowną konserwacją wszystkich wytypowanych do wystawy plakatów oraz ich digitalizacją na potrzeby dokumentacji i przygotowania publikacji towarzyszącej wystawie. W czasie, gdy muzeum było zamknięte wszystkie plakaty znajdujące się w jego zbiorach przechowywane były w muzealnych magazynach w odpowiednich dla siebie warunkach.
Otwarciu placówki w dniu 14 marca będzie towarzyszyła inauguracja nowej wystawy „Plakat polski. Kolekcja”. Na zwiedzających czekają ikoniczne dzieła autorstwa najważniejszych polskich twórców plakatu. Ekspozycję tworzy 240 prac, które zabiorą nas w podróż po ostatnich 130 latach codziennego życia ulic polskich miast. Będzie to wielowątkowa i różnorodna opowieść o Polsce, o polskim społeczeństwie, polskiej kulturze i jej przemianach. Zobaczymy plakaty, które towarzyszyły codziennemu życiu miejskich ulic. Wśród poruszanych tematów znajdą się również te poważniejsze: historia, propaganda polityczna i ostrzeżenia związane z bezpieczeństwem. Dal przeciwwagi wystawione zostaną plakaty związane z szerokorozumianym światem rozrywki - filmu, teatru, muzyki, mody oraz błyskotliwej reklamy.
Na ekspozycji znajdą się dzieła takich twórców jak m.in. Karol Frycz, Wojciech Jastrzębowski, Anna Gramatyka-Ostrowska, Tadeusz Gronowski, Stefan Norblin, Stanisława Sandecka, Zofia Stryjeńska, Antoni Wajwód, Tadeusz Trepkowski, Teresa Byszewska, Józef Mroszczak, Henryk Tomaszewski, Wojciech Fangor, Jan Lenica, Roman Cieślewicz, Anna Huskowska, Andrzej Pągowski, Henryk Tomaszewski, Olga Siemaszko, Waldemar Świerzy, Franciszek Starowiejski, Jan Mlodożeniec, Wiktor Górka, Wojciech Zamecznik, Bronisław Zelek, Leszek Hołdanowicz, Władysław Pluta, Andrzej Klimowski, Lex Drewiński, Mieczysław Wasilewski, Paweł Jońca i Aleksandra Jasionowska.
Nowa wystawa zaoferuje nam też unikatową sposobność bliższego przyjrzenia się przemianom projektowania graficznego – począwszy od mocnych wpływów malarstwa i grafiki aż po autonomiczny, współczesnego język plakatu.
Plakat to dzieło artystyczne, które dokumentuje i współtworzy popkulturę i jest nośnikiem wielu cennych, często zakodowanych, informacji o czasach, w których został stworzony. Prace, które zostaną zaprezentowane na wystawie w Muzeum Plakatu w Wilanowie przywołują obraz polskiej rzeczywistości z dawnych ulic m.in. Krakowa, Lwowa czy Warszawy. Plakaty stanowią niezwykle trafny komentarz rozmaitych aspekty ówczesnego życia. Jednak wiele z nich niesie też z sobą uniwersalne spostrzeżenia, które pozostają aktualne i dziś.
Wystawa stała w Muzeum Plakatu w Wilanowie będzie jednocześnie zmienna. Plakaty jako prace wykonane na podłożu papierowym wymagają specjalnego, niezwykle uważnego traktowania. Ze względów konserwatorskich mogą być eksponowane ciągiem tylko około trzech miesięcy bez dostępu światła dziennego oraz przy zapewnieniu odpowiedniej temperatury i wilgotności. Z tego powodu po każdych trzech miesiącach będzie następowało czasowe zamknięcie wystawy. Plakaty zdjęte z ekspozycji wrócą do muzealnego magazynu, a zastąpią je inne, które zostaną wyjęte z magazynu. Cykliczna przerwa techniczna związana ze zmianą ekspozycji każdorazowo potrwa około 2-3 tygodni. Taki rytm funkcjonowania muzeum podyktowany jest wymogami konserwatorskimi i troską o utrzymanie wszystkich plakatów ze zbiorów muzeum w jak najlepszym stanie.
Muzeum będzie czynne od wtorku do niedzieli w godzinach od 10 do 18. W środy wstęp do placówki będzie bezpłatny. Na wystawie wydzielono przestrzeń warsztatową z myślą o wydarzeniach edukacyjnych dla dzieci, rodzin i dorosłych. Będą się tam odbywać m.in. zajęcia plastyczne, wykłady i rozmowy. Ponieważ tematyka wystawa ma duży potencjał edukacyjny, muzeum przygotowało rozbudowaną ofertę zajęć dla szkół. W lekcjach tematycznych będą mogły wziąć udział grupy przedszkolne oraz uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Opracowane zostały również inspirujące zajęcia warsztatowe dla nauczycieli. W muzeum będą odbywały się oprowadzania kuratorskie, wykłady i warsztaty plastyczne. Pełen program wydarzeń na nadchodzące miesiące już wkrótce zostanie opublikowany na stronie internetowej placówki.
W najbliższą niedzielę 15 marca odbędzie się pierwsze oprowadzanie kuratorskie po wystawie, które poprowadzi współkuratorka ekspozycji Izabela Iwanicka-Dzierżawska – historyczka sztuki i muzealniczka. Oprowadzanie rozpocznie się o godzinie 11 oraz o godzinie 13 i potrwa 80 minut. Miejsce zbiórki to hol Muzeum Plakatu w Wilanowie.
Fot. wikipedia
