Publikacja o stanie zdrowia mieszkańców Warszawy została przygotowana dzięki wsparciu globalnej sieci Partnerstwo na rzecz Zdrowych Miast (Partnership for Healthy Cities). Partnerstwo na rzecz Zdrowych Miast, wspierane przez Bloomberg Philanthropies we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia i globalną organizacją Vital Strategies. Organizacja zrzesza 70 miast, które zobowiązały się do zapobiegania chorobom niezakaźnym, w tym nowotworom, cukrzycy, chorobom serca i przewlekłym chorobom płuc, oraz urazom z wykorzystaniem sprawdzonych interwencji.
Jak powstał raport o stanie zdrowia mieszkańców Warszawy?
Raport „Zdrowie Warszawianek i Warszawiaków – stan zdrowia mieszkańców stolicy w latach 2013–2023” powstał na podstawie danych z Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) i obejmuje wizyty w podstawowej opiece zdrowotnej, ambulatoryjnej opiece specjalistycznej oraz leczeniu szpitalnym.
Dane wykorzystane w raporcie uwzględniają tylko wizyty i zabiegi, które były opłacone przez NFZ, czyli finansowane ze środków publicznych (bez wizyt, które pacjenci opłacili z własnej kieszeni lub w ramach abonamentów medycznych).
Zakres danych obejmuje: grupę wiekową pacjentów, ich płeć, rozpoznania medyczne według nazw chorób stosowanych w dokumentacji medycznej oraz identyfikację pacjenta jako mieszkanki lub mieszkańca Warszawy (na podstawie miejsca zamieszkania).
– Dokument prezentuje bardzo rzetelną wiedzę opartą na wszechstronnej analizie danych – podkreśla prof. Rafał Krenke, rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, i dodaje: – Bardzo bym chciał, abyśmy mówiąc o problemach zdrowotnych i radząc jak je rozwiązywać, opierali się na danych naukowych, a nie na zasłyszanych prawdach.
Zespół Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) pod redakcją naukową prof. dr hab. Mariusza Panczyka, przenalizował dane o najczęściej diagnozowanych schorzeniach wśród Warszawianek i Warszawiaków w latach 2013-2023. W opracowaniu uwzględniono: nowotwory (rak płuca, rak jelita grubego, rak piersi, rak gruczołu krokowego, raka szyjki macicy), choroby układu krążenia, zaburzenia metaboliczne (cukrzyca i otyłość), choroby układu oddechowego, opiekę przedporodową (ciąża), opiekę poporodową, zaburzenia psychiczne.
– Dane mają charakter naukowy, ale w sposób bardzo przystępny pokazują sytuację epidemiologiczną w dużym mieście, jakim jest Warszawa. I mimo, że dotyczą okresu już minionego, to skupiają się przede wszystkich na trendach, których kontynuacji możemy się spodziewać w najbliższych latach – zauważa prof. Mariusz Panczyk z Zakładu Edukacji i Badań w Naukach o Zdrowiu, Wydział Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz redaktor naukowy raportu.
Celem projektu była ocena stanu zdrowia mieszkańców stolicy na podstawie danych dotyczących świadczeń zdrowotnych, z których korzystali w latach 2013–2023.
– Dane z publicznej opieki zdrowotnej przedstawione w raporcie, choć nie obejmują usług prywatnych pokazują realne zmiany w zdrowiu mieszkanek i mieszkańców stolicy. Warszawa reaguje na te wyzwania: inwestuje w profilaktykę, edukację, zdrowie psychiczne i promocję zdrowego stylu życia. Również na podstawie tych danych miasto planuje kolejne działania, aby każda osoba mieszkająca w Warszawie mogła żyć zdrowiej – podkreśla Renata Kaznowska, zastępczyni prezydenta m.st. Warszawy.
Zdrowie warszawiaków – co się zmieniło w ciągu 10 lat?
Stan zdrowia mieszkanek i mieszkańców Warszawy w latach 2013–2023 pokazuje wyraźnie, jak zmieniały się najważniejsze trendy zdrowotne w stolicy.
Najważniejsze pozytywne zmiany:
– Spadek zachorowań na raka płuca i raka szyjki macicy.
– Lepsza wykrywalność chorób cywilizacyjnych, co może świadczyć o większej świadomości zdrowotnej i skuteczniejszych działaniach profilaktycznych.
Nowe i narastające problemy zdrowotne:
– Otyłość – szczególnie po pandemii, osiągnęła rekordowy poziom w 2023 r.
– Cukrzyca typu 2 – systematyczny wzrost zachorowalności w całej dekadzie.
– Choroby układu krążenia – szczególnie nasilone wśród mężczyzn po 65. roku życia.
– Zaburzenia psychiczne – najszybciej rosną rozpoznania zaburzeń nastroju i lękowych, zwłaszcza u młodzieży i młodych dorosłych; pandemia dodatkowo przyspieszyła ten trend.
Zmiany w opiece okołoporodowej:
– W opiece poporodowej rośnie udział kobiet 40+, co odzwierciedla trend późniejszego macierzyństwa i potrzebę lepiej dopasowanego wsparcia po porodzie.
Jarosław Jóźwiak, przewodniczący Komisji Zdrowia Rady m.st. Warszawy wskazuje, że w kwestii ochrony stołeczny ratusz ma dwa podstawowe obszary odpowiedzialności - z jednej strony są to programy profilaktyczne, a z drugiej dbanie o infrastrukturę medyczną. – Dzięki pieniądzom z budżetu miasta oraz środkom z Krajowego Programu Odbudowy mamy w miejskich szpitalach do czynienia z przyspieszeniem inwestycyjnym na niespotykaną skalę – wskazuje przewodniczący.
Miejskie programy profilaktyki i promocji zdrowia
Raport „Zdrowie Warszawianek i Warszawiaków 2013–2023” pokazuje, że miasto prowadzi szereg działań profilaktycznych i edukacyjnych, odpowiadając na najważniejsze wyzwania zdrowotne mieszkańców. Programy obejmują zarówno profilaktykę chorób cywilizacyjnych, jak i wsparcie zdrowia psychicznego oraz opiekę okołoporodową.
– W tym roku Warszawa przeznaczy niemal 36 mln zł na miejskie programy zdrowotne – szczepienia, programy profilaktyki onkologicznej, wsparcia psychicznego czy promowania zdrowych nawyków żywieniowych i aktywnego stylu życia wśród uczniów. Każde środki przeznaczone na ochronę zdrowia mieszkanek i mieszkańców naszego miasta to najlepiej zainwestowane pieniądze – zauważa wiceprezydentka Renata Kaznowska.
W zakresie profilaktyki chorób nowotworowych stołeczny samorząd finansuje programy:
– „Sprawdzam!” – nauka samobadania piersi i jąder, edukacja onkologiczna u pacjentek i pacjentów miejskich podmiotów leczniczych,
– „Zdrowy Uczeń” – nauka uczniów zachowań prozdrowotnych i wczesna edukacja onkologiczna w szkołach.
Z raportu wynika, że choroby układu krążenia to najczęstsza przyczyna zgonów w Warszawie. Miejskie programy profilaktyki sercowonaczyniowej to:
– Edukacja o nadciśnieniu dla młodzieży 18–19 lat ze szkół publicznych,
– „Aktywny Senior” – poprawa sprawności i jakości życia osób 60+zamieszkałych na terenie Warszawy.
Raport wskazuje, że w stolicy – podobnie jak w całej Europie – tak i w Polsce rośnie liczba osób z cukrzycą typu 2 oraz częstość otyłości u dorosłych i dzieci. Problem otyłości narasta szczególnie szybko od czasu pandemii COVID-19 i w Polsce dotyczy dziś ok. 1 na 4 dorosłych. W zakresie przeciwdziałania otyłości miasto realizuje programy:
– „Klasa w formie, forma z klasą” – edukacja żywieniowa dzieci w wieku szkolnym,
– „Aktywny Senior” – zajęcia usprawniające oraz warsztaty dla osób mieszkających w Warszawie w wieku 60+.
Miasto organizuje również pikniki zdrowotne „Kochane Zdrowie”, które promują badania profilaktyczne, w tym cukrzycy, nadwagi i otyłości.
Częstość chorób oddechowych w Warszawie jest powiązana z: paleniem tytoniu, alergenami, zanieczyszczeniem powietrza i ruchem drogowym. Działania miasta koncentrują się na systematycznej poprawie jakości powietrza oraz na bezpłatnych programach dla mieszkańców Warszawy tj.:
– program „PneumoOnko” szczepienia przeciw pneumokokom dla pacjentów onkologicznych,
– szczepienia przeciw meningokokom dla nastolatków i młodych dorosłych,
– sezonowe szczepienia przeciw grypie dla osób w kryzysie bezdomności.
W zakresie opieki przedporodowej miasto wspiera zdrowie kobiet w ciąży i oferuje mieszkankom Warszawy bezpłatne szkoły rodzenia. Jednym z elementów wsparcia dla Warszawianek jest również nieodpłatny program wczesnej diagnostyki depresji poporodowej z wykorzystaniem Edynburskiej Skali Depresji Poporodowej.
Raport wskazuje także na rosnące potrzeby mieszkańców w zakresie zdrowia psychicznego, szczególnie po pandemii oraz m.in. wśród dzieci i młodzieży. W tym obszarze miasto opracowało m.in.
– Warszawski Program Ochrony Zdrowia Psychicznego,
– Programy wsparcia psychicznego dla dzieci i młodzieży – np. Trening Umiejętności Społecznych dla dzieci i młodzieży mieszkających lub uczących się w Warszawie, zajęcia i warsztaty dla uczniów,;
– coroczną miejską akcję pn. Warszawski Tydzień Zdrowia Psychicznego, która w tym roku odbędzie się po raz trzeci (21-29 marca). W ramach wydarzenia Mieszkańcy mogą skorzystać z bezpłatnej oferty spotkań, warsztatów czy konsultacji dot. najczęstszych problemów psychicznych dzieci i młodzieży.
Raport dostępny jest pod adresem: um.warszawa.pl.
