Jednym z najbardziej widowiskowych zwyczajów jest przygotowywanie palm wielkanocnych na Niedzielę Palmową. W polskiej tradycji, ze względu na brak naturalnie występujących palm, tworzono je z gałązek wierzby, bukszpanu, suszonych kwiatów i traw, często ozdabiając je kolorowymi wstążkami. Palma była symbolem życia, odrodzenia i zwycięstwa, a także miała znaczenie ochronne – wierzono, że poświęcona w kościele chroni dom przed nieszczęściami i chorobami. W wielu regionach Polski do dziś organizowane są konkursy na najwyższą i najpiękniejszą palmę, co świadczy o żywotności tej tradycji.
Nieodłącznym elementem Wielkanocy są także jajka, które symbolizują nowe życie. W kulturze ludowej wykształciły się różne techniki ich zdobienia. Pisanki to jajka dekorowane za pomocą wosku i barwników – wzory nanoszone są przed farbowaniem, co pozwala uzyskać wielobarwne, często bardzo misternie zdobione kompozycje. Kraszanki natomiast to jajka barwione na jednolity kolor, najczęściej przy użyciu naturalnych barwników, takich jak łupiny cebuli, kora drzew czy buraki. Każdy region miał swoje charakterystyczne wzory i techniki, przekazywane z pokolenia na pokolenie. Pisanki i kraszanki pełniły nie tylko funkcję dekoracyjną, ale także symboliczną – obdarowywano nimi bliskich jako znak życzliwości i odradzającego się życia.
Wielkanocne zwyczaje to także obrzędy związane z zakończeniem Wielkiego Postu, który był okresem wyrzeczeń i umiaru. Jednym z nich było wieszanie śledzia – symboliczne pożegnanie postnej diety. Śledź, jako podstawowy pokarm w czasie postu, był traktowany niemal jak „winowajca” monotonii żywieniowej, dlatego na zakończenie tego okresu wieszano go na drzewie lub przybijano do deski. Obrzęd ten miał charakter żartobliwy i był wyrazem radości z nadchodzącej zmiany.
Podobną funkcję pełnił pogrzeb żuru. Żur, czyli kwaśna zupa na zakwasie, był jednym z podstawowych dań postnych. Pod koniec Wielkiego Postu symbolicznie „grzebano” garnek z żurem lub wylewano jego zawartość, co oznaczało definitywne zakończenie okresu wyrzeczeń. Obrzęd ten często miał charakter widowiskowy i bywał połączony z elementami humorystycznymi, a nawet karnawałowymi, co kontrastowało z powagą wcześniejszych tygodni.
Wszystkie te zwyczaje pokazują, jak silnie Wielkanoc była zakorzeniona w codziennym życiu Polaków. Łączyły one elementy religijne z dawnymi wierzeniami i obserwacją natury, tworząc bogaty system symboli. Dziś wiele z tych tradycji nadal jest kultywowanych, choć często w uproszczonej formie. Nadal jednak stanowią ważny element polskiej tożsamości kulturowej, przypominając o ciągłości tradycji i znaczeniu wspólnoty.
Motywy wielkanocne zajmują istotne miejsce w polskiej kulturze, znajdując wyraz zarówno w malarstwie, jak i w literaturze. Artyści różnych epok podejmowali temat Zmartwychwstania, odwołując się do symboliki religijnej, ludowych obyczajów oraz refleksji egzystencjalnych.
W malarstwie polskim wątki wielkanocne pojawiają się przede wszystkim w kontekście scen religijnych. Szczególnie ważne miejsce zajmuje przedstawienie Zmartwychwstania Chrystusa, będące symbolem zwycięstwa życia nad śmiercią. W twórczości takich artystów jak Jan Matejko czy Jacek Malczewski motywy religijne często łączą się z refleksją nad losem narodu i człowieka.
Nie można pominąć również sztuki ludowej, w której Wielkanoc odgrywa szczególną rolę. Artyści ludowi koncentrowali się nie tylko na aspekcie religijnym, lecz także na obrzędowości – przedstawiali święcenie pokarmów czy procesje rezurekcyjne.
W literaturze polskiej Wielkanoc pojawia się zarówno jako temat religijny, jak i symboliczny. W powieści Chłopi autorstwa Władysława Reymonta odnajdujemy opis obrzędów wielkanocnych na wsi. Z kolei w twórczości Adama Mickiewicza oraz Juliusza Słowackiego motywy te nabierają znaczenia metaforycznego. Święto to ma charakter wielowymiarowy – łączy religię, tradycję ludową oraz głęboką refleksję nad życiem.
